Blanche de Castille : reine de fer, mère passionnée et belle-mère redoutée

Blanche de Castille: Bà hoàng thép, người mẹ cuồng yêu và nỗi khiếp sợ của con dâu

Lịch sử thường gán cho Blanche de Castille một vai duy nhất: bà mẹ chồng độc đoán, người đàn bà khát quyền lực đến mức không thể buông tay để con trai mình được sống cuộc đời của chính mình. Nhưng đằng sau chân dung lạnh lùng và quyền uy đó, là ai thực sự?

---

### Cô công chúa Castille và cái tên định mệnh

Blanche chào đời ngày 4 tháng 3 năm 1188 tại Palencia, Castille, với tên thật là Bianca. Cha nàng là Alphonse VIII, vua Castille, còn mẹ là Éléonore d'Angleterre. Bà nội nàng là nhân vật huyền thoại Aliénor d'Aquitaine — người từng làm hoàng hậu nước Pháp rồi hoàng hậu nước Anh, và không ngại bỏ chồng đầu để tái giá vào năm 1152.

Chính Aliénor d'Aquitaine, khi đã ở tuổi xế chiều, đã đích thân vượt đường dài sang Castille năm 1200 để đón cháu gái về Pháp — với mục tiêu chấm dứt cuộc xung đột kéo dài giữa hai dòng họ Capétien và Plantagenêt. Thú vị thay, Blanche được chọn thay vì người chị, một phần vì lý do rất thực tế: chị nàng tên Urraca — cái tên quá khó đọc với người Pháp, trong khi Bianca dễ dàng chuyển thành Blanche.

Năm 12 tuổi, Blanche kết hôn với hoàng tử Louis vào ngày 23 tháng 5 năm 1200. Cuộc hôn nhân được mô tả là hòa thuận — Louis là người mộ đạo, hào phóng và dũng cảm. Giữa năm 1205 và 1225, Blanche sinh cho ông mười một người con, dù phần lớn mất sớm khi còn nhỏ.

---

### Người đàn bà không chịu khuất phục

Ngay từ những năm đầu ở triều đình Pháp, Blanche đã bộc lộ bản lĩnh phi thường. Một mình nơi đất khách, không thân thích, không đồng minh, nhưng nàng không hề tỏ ra yếu đuối. Khi chồng ra trận chinh phục nước Anh và vua Philippe Auguste từ chối cấp ngân sách, Blanche không ngần ngại đe dọa sẽ đem chính những đứa con của bà làm con tin để đổi lấy sự ủng hộ. Nhà vua — vốn không phải người dễ bị lay động — cũng phải kinh ngạc trước sự quyết đoán ấy.

Bà còn đích thân cho con bú — điều hiếm thấy với một hoàng hậu Pháp thời bấy giờ — và dành tâm huyết đặc biệt vào việc giáo dục con cái, nhất là cậu con trai Louis, sinh ngày 25 tháng 4 năm 1214.

---

### Từ hoàng hậu đến nhiếp chính: Một mình chống cả thiên hạ

Bi kịch ập đến ngày 8 tháng 11 năm 1226: Louis VIII qua đời vì bệnh kiết lỵ trên đường trở về Paris sau chiến dịch chống phong trào Albigeois. Blanche mới 38 tuổi, và bà gần như sụp đổ.

Nhưng bà không có quyền được đau. Ngay lập tức, là một góa phụ ngoại bang không có họ hàng hay đồng minh trong vương quốc, bà phải đối mặt với sự chống đối của các nam tước và bất ổn từ Giáo hội. Bà nhanh chóng tổ chức lễ đăng quang cho con trai tại Reims chỉ hai tuần sau tang lễ — ngày 29 tháng 11 năm 1226. Louis mới 12 tuổi.

Dù không mang danh hiệu nhiếp chính chính thức, Blanche nắm toàn quyền điều hành đất nước. Trước làn sóng phản đối của các nam tước không chịu để một người phụ nữ và một đứa trẻ cai trị, bà không lùi bước. Đến năm 1229, bà khuất phục được họ và ký Hiệp ước Paris, chấm dứt xung đột Albigeois, mở đường cho vùng Occitanie sáp nhập vào lãnh thổ hoàng gia.

---

### Bà mẹ chồng đáng sợ và con chó cảnh báo

Ngày 27 tháng 5 năm 1234, Louis IX kết hôn với Marguerite de Provence tại Nhà thờ Sens. Marguerite mới 13 tuổi, Louis vừa tròn 20. Blanche 46 tuổi — và chưa hề có ý định buông tay.

Nhà sử học Joinville ghi lại rằng Blanche tìm mọi cách hạn chế thời gian riêng tư của vợ chồng trẻ. Bà không muốn để con trai ở bên vợ ngoài ban đêm. Để tránh sự kiểm soát ấy, Louis và Marguerite chọn lâu đài Pontoise làm nơi cư ngụ yêu thích, với hai phòng ngủ thông nhau bằng một cầu thang xoắn — đặt xa buồng của thái hậu. Họ lén lút hẹn hò trong lòng cầu thang đó, thậm chí nuôi một chú chó nhỏ để tiếng sủa cảnh báo khi Blanche đang đến gần.

---

### Hiểu đúng về Blanche: Không phải ghen tuông, mà là bổn phận

Nhưng quy kết Blanche chỉ là một bà mẹ chồng đố kỵ thì quá đơn giản. Khi Marguerite ốm và Louis ngồi bên giường bệnh của vợ, chính Blanche là người kéo ông đi — không phải vì ác ý, mà vì bà tin rằng bổn phận của một vị vua với đất nước phải đặt lên trên mọi tình cảm cá nhân.

Và khi Louis lên đường Thập tự chinh năm 1248, Blanche ngất xỉu ngay tại buổi chia tay ở Corbeil. Một người đàn bà thực sự tham quyền cố vị ắt phải vui mừng khi được toàn quyền. Blanche thì khóc.

Được phong làm nhiếp chính toàn quyền trong cuộc Thập tự chinh thứ bảy, bà dốc hết sức lực để lo tìm nguồn lực cho con trai. Bà qua đời ngày 27 tháng 11 năm 1252, kiệt sức, nằm trên giường tro tàn mặc áo tu sĩ — thậm chí chưa kịp hay tin Louis bị bắt làm tù binh tại trận Mansourah. Khi Louis nhận được tin mẹ mất vào mùa xuân 1253, ông suy sụp và không tiếp ai trong hai ngày. Cho đến cuối đời, thánh Louis luôn tự hỏi trước mỗi quyết định: *Mẹ ta sẽ làm gì trong trường hợp này?*

---

### Vòng lặp của lịch sử

Phần kết của câu chuyện này mới thực sự đáng suy ngẫm: Marguerite, sau khi trở thành góa phụ, đã tái hiện y hệt hành vi của người mẹ chồng mà bà từng căm ghét. Bà tìm cách kiểm soát con trai Philippe, đòi quyền giám hộ kéo dài đến năm con trai 30 tuổi, can thiệp vào cả cố vấn lẫn chi tiêu của ông.

Như mẹ chồng, như con dâu.

Bài học thật tàn nhẫn mà cũng thật sáng tỏ: Blanche de Castille không phải là một quái nhân của lịch sử. Bà chính là hình mẫu của những gì thời đại đó đòi hỏi ở một nữ vương — và Marguerite, dù muốn hay không, cuối cùng cũng hiểu ra điều đó.